Anasayfa / Genel Yazılar / Yağmur Bahçeleri

Yağmur Bahçeleri

SÜRDÜRÜLEBİLİR YAĞMUR SUYU YÖNETİMİ VE YAĞMUR BAHÇELERİ

Yazının pdf dosyası için tıklayınız.Yagmur-bahçeleri

Yaşamın vazgeçilmez bir unsuru olan su, sınırlı ve stratejik doğal bir kaynaktır. Temiz su kaynakları yalnızca kurak iklim bölgeleri için değil, diğer bölgeler için de giderek zor ulaşılan bir kaynak haline gelmiştir (Sivanappan 2006).  Su olmazsa bahçelerimiz yeşil alanlarımız da olmaz. Su, en güzel ilk bahçe örneklerinin tasarlandığı  Orta Doğu kültürünün öncelikli kaynaklarındandır. Kavrulmuş çöl topraklarına hayat getiren sulama kanallarının tasarlandığı  Cennet Bahçesii ve İncil’deki Eden Bahçesi kurak çevreyi suyla besleyerek  yemyeşil hale getirildiği ilk örneklerdir (Şekil 1). İnsanoğlu  tarih boyunca  havuzlar, göletler, göller, akarsular ve çeşmeleri onlardan fayda sağlamak, çevresini güzelleştirmek, yaban hayatını çekmek ve yakınlarında olmaktan memnuniyet duyduğu için vazgeçilmez peyzaj unsuru olarak kullanmıştır (Dunnett and Clayden, 2007.) Ama bugün insanoğlu su kullanımı konusunda çok farklı bir noktaya ulaşmış, suyun sınırsız bir kaynak olmadığının farkına varılmıştır (Şekil 2).

Geçmişte kullanılan pekçok geleneksel yöntemler gibi modern çağda da yağmur suyu yönetiminde oldukça güzel uygulamalar kentsel yaşamı daha konforlu ve yaşanır hale getirmeye devam etmektedir (Şekil 3).

Gelecekte ise yaşanacak en önemli sorunlardan biri, kullanılabilir su kaynaklarının azalması ve buna bağlı gelişecek olan su kıtlığıdır. Su kaynakları yönetiminde başlıca hedef, yaşam için zorunlu bir doğal kaynak olan suyun verimli ve ekonomik kullanılması, suya yönelik tehditlerin saptanıp önlenmesi, su ve suya bağlı ekosistemlerin korunması ve bu bağlamda sürdürülebilir su kaynakları yönetiminin sağlanmasıdır (Aküzüm vd. 2010). Buradan hareketle, yağış suları doğal su döngüsünün önemli bir bileşeni olarak, sürdürülebilir su kaynakları yönetimi bakımından önem taşımaktadır. Yağış suyu ise; yağmur ve karların erimesi sonucu oluşan serbest suyun, arazi yüzeylerinden ve su geçirmez yüzeylerden akışıdır (Levi 2007). Yağış suyunun verimli bir şekilde yönetiminin sağlanması ve yeni çözümler üretilmesi, bununla birlikte ekonomik ve ekolojik boyutta fayda sağlanması peyzaj mimarlığı meslek disiplini açısından irdelenmesi gereken bir konudur.

Dünyada kentsel peyzaj planlarının önemli bileşenlerinden sayılabilecek yağmur suyu yönetim planları kapsamında geliştirilen kentsel peyzaj tasarımlarında, kentsel yeşil alan sisteminin bileşenleri olarak su hasadı, su çayırları, su tutma bahçeleri ve yağmur bahçeleri olarak isimlendirilen tasarımlar özel uygulama alanları bulunmaktadır (Anonim 2007a, Benliay ve Altuntaş 2010).

Yağmur bahçeleri; genellikle doğal bir eğim üzerinde kurulan, doğal türler, çalılardan, çok yıllık bitkiler ve çiçeklerden oluşabilen; çatılardan, karayollarından, yeşil alanlardan ve teraslardan akan yağış suyu fazlasını geçici olarak tutmak için tasarlanmış bahçelerdir (Anonim 2012a). Yağış suyu geçirimsiz bir yüzeye düştüğünde, yer altına inemez, kanala ya da yakındaki bir çaya giremez. Bu da o yüzeydeki toprağın normalden daha hızlı bir şekilde aşınmasına sebep olur. Daha sonra yer çekimi, bu suyun sedimentlerle birlikte pestisit, gübre ve diğer kirlilikleri bünyesine katarak yol boyunca artan bir şekilde en yakın sele ya da başka bir suyoluna doğru akışına sebep olur. Yağmur bahçeleri yağış suyu fazlasını durduran, yavaşlatan ya da absorbe edip içerdiği kirliliklerin çoğunu tutan bitkilerden oluşur (Seymour 2012, Anonim 2012b). Binanın çatısından inen yağış suları, şehrin drenaj sistemine karışmak yerine bu tarz uygulamalar ile süzülmesi sağlanarak yer altı suyuna katkıda bulunur (Şekil 4) (Cook 2012).

 

Yağmur bahçesinin sürdürülebilir yağmur suyu yönetimi kapsamında kentler için birçok yararları bulunmaktadır. Bu yararlar;

Atık su kanalına gidecek olan yüzey akışı toplayarak miktarının azalmak, sel kontrolü sağlamak (Jaber et al., 2012),

-Yüzey akışın hızının düşmesini sağlamak (Jaber et al., 2012),

-Yeraltı suyunu beslemek, (Doğangönül ve Doğangönül, 2008),

-Evapotranspirasyonu (terleme+buharlaşma) artırmak, (Department of Environmental Protection Bureau of Watershed Management, 2006),

-Uygulandıkları alanlarda karşılaşılan drenaj problemlerine çözüm üretmek, (Doğangönül ve Doğangönül, 2008),

-Yüzey suyunun sıcaklığını düşürmek, (URL2, 2015),

-Yüzey akışı, kirletici yabancı maddelerden (yağ, ağır metal vb.) temizlemek ve böylelikle su kalitesini artırmak, (Alıcı sulara ulaşan kirliliğin %30 civarında azaltılması söz konusudur) (Demir, 2012), akış suyu üzerindeki sedimentlerin %80’ine kadarını, nitrojen ve kimyasalların da %90’ına kadarının elenerek, toprağa geçmesini önlemek, (Anonim 2016).

-Kentler için güzel görünümler oluşturarak estetik katkıda bulunmak (Doğangönül ve Doğangönül, 2008) ve

-Biyolojik aktiviteyi artırarak kuşlar, kelebekler gibi birçok hayvana doğal yaşam ortamı sağlayarak kentsel ekolojinin korunması yönünden önemli katkılar vermektir (URL2, 2015).

 Dünya’da Yağmur Bahçesi Uygulamaları

Yağış sonrası yüzey akış miktarının azaltılması, yeraltı suyu besleniminin iyileştirilmesi ve noktasal kaynaklı olmayan kirleticilerin alıcı sulara ulaşmadan tutulması amacıyla kullanılan yağmur bahçeleri; konut sahipleri, belediyeler ve diğer kamusal alanlar için son derece basit ve maliyet etkin bir yağmur suyu yönetimi aracıdır (Jaber et al., 2012. Müftüoğlu ve Perçin, 2015). Kent içinde ve eğitim kurumlarında yağış suyu yönetimi modelleri yakın zamanda birkaç ülkede uygulanmış, bu uygulamalardan ise oldukça tatmin edici sonuçlar alınmıştır. Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Avustralya’da birçok eyalette bu tarz uygulamaların örnekleri bulunmakta olup, ülkemizde ise geleneksel örneklerini sıkça gördüğümüz yağmur bahçelerinin kentlerde yeterince uygulanmadığını söylemek mümkündür.

Amerika’nın Portland kenti yağmur suyu yönetiminde oldukça ileri seviyede uygulamalara sahiptir. Portlant State Üniversitesi  Setephen Epler Hall Projesi 2004 yılında 2004 En İyi Yeşil Bina  ve 2004 En İyi Öğrenci Evi olmak üzere iki ödül almakla kalmamış, 2005 yılında, 2005 En İyi Yağmur Suyu Yönetimi ve 2006 da ise ASLA’nın Merit Ödülünü almıştır (Şekil 5).

Kamusal bir alan olarak ilk defa bir yağmur bahçesi Portland’da Mount Tabor Orta Okulu’nda tasarımcı Kevin Robert Perry tarafından yapılmıştır. ASLA’nın 2007 Onur ödülünü alan  proje Portland eyaletinin yağmur bahçesi konsepti ile tanınmasını sağlamıştır  (Anonim 2007a, Chen 2012).

 

İngilizce adı Bioswales olan bu tür yağmur bahçeleri bitkilendirilmiş, malçlı, ya da çakıllı kanallarla hareket halindeki taşkın suyunu bir yerden başka bir yer taşıyarak zararlı etkisinin azaltılmasını sağlamaktadır. Bu yağmur bahçeleri, bitkiler sayesinde suyun akışının yavaşlamasını, toprağa yavaş bir şekilde sızmasını sağlar ve yollar, otoparklar ve sokaklar boyunca doğrusal olarak devam eder). (G3 Partnership, 2016).

 

“Aqua Garden” da, “Ecologic Studio”’nun (Claudia Pasquero ve Marco Poletto), iki genç tasarımcıyla birlikte bu yıl oluşturdukları ve ilk kez “Milan Mobilya Fuarı”’nda tanıttıkları, oldukça ilgin bir sistem sergilenmiştir. Sistem yapı malzemesinden daha ziyade, biçimsel olarak yenilikçi bir yaklaşıma sahiptir. Yeni tasarımla, yağmur suyunu depolamak ve tekrar kullanmak için, yer altına gömülü depolardan farklı olarak, doğal bir manzara eşliğinde yapılan enstalasyonla sunulmaktadır. Yapay bahçe, kollara ayrılan lif sisteminden oluşmaktadır. Bu lifler halindeki sistem, binaların oluklarında biriken fazla suyu, yerde bulunan torbalarda toplamakta ya da direk olarak su arıtma sistemini içeren çiçek soğanlarına taşıyarak suyun kullanımına olanak tanımaktadır. Uygulamada, 230 metre karelik alanda 256 adet çiçek soğanı bulunabilmekte ve her biri, bulunduğu yere göre, kendisine doğru uzanan borunun eğimine bağlı olarak farklı miktarlardaki sui le sulanabilmektedir (Sommariva, 2007).

Sonuç

Bu anlamda yeşil alanların giderek yerini betona bıraktığı ülkemiz kentlerinde kamusal alanlarda, okullarda üniversitelerde yağmur suyu yönetimi konusunda uygulamaların artması peyzaj mimarlığı ve diğer tasarım disiplinleri ile birlikte yerel yönetimlerin üzerinde durması gereken geç kalınmış zorunlu bir konusur.

Bugün içilebilir suyun dünyada %0.5’e düşmesi ve akiferlerin kuruması önemli düzeyde yağmursuyu yönetimine yönelimi gerektirmektedir. Biyosferin hızla yıpranmakta olduğu gerçeği insanoğluna her yerde ekolojik restorasyon gerekliliğinin bir göstergesidir. Ekolojik bilgelikle ve ekolojik ilkelere göre kendi yaşamımızı ve içinde bulunduğumuz yaşam sürecini kendi kendine sürdürebilecek dirençli sistemleri kurabilecek tasarımlar yapılması gerekmektedir.

Kaynaklar

 

AKÜZÜM T., ÇAKMAK B. ve GÖKALP Z. 2010. Türkiye’de Su Kaynakları Yönetiminin Değerlendirilmesi, Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi 3 (1): 67-74.

 

ANONİM 2007a, Design Report-Rain Garden at Glencoe Elementary School, Sustainable Stormwater Management Program, Portland Bureau of Environmental Services, 06.02. 2007. http://www.portlandonline.com/bes/index.cfm?a=147510&c=45388 Erişim Tarihi: 15.11.2012

ANONİM  2012a. http://raingardens.melbournewater.com.au/content/what_is_a_raingarden.asp, Erişim Tarihi:19.06.2016.

ANONİM 2012b,  http://www.portlandonline.com/BES/index.cfm?c=41976, Erişim Tarihi: 28.11.2012.

ASLA, 2016. https://www.asla.org/sustainablelandscapes/raingarden. html Erişim tarihi: 26.05.2016.

BENLİAY A.ve ALTUNTAŞ A. 2010. Peyzaj Ekolojisi Ve Su Hasatı Teknikleri, Peyzaj Mimarlığı Dördüncü Kongresi, 21-24 Ekim 2010, SELÇUK/İZMİR, BİLDİRİLER KİTABI,S.618-627.

CHEN H., 2012. School Rain Gardens Promote The Development Of Innovative Stormwater Management in Manitoba, Education for Sustainable Development Newsletter,3(2):5.

COOK K. 2012. The alchemy of watershed restoration, http:// www.pacifichorticulture.org/ articles/ the-alchemy-of-watershed-restoration, Erişim Tarihi:18.06.2016

 

COOK,K.,  2006. Pacifik Horticulture, The Alchemy of Watershed Restoration, http://www.pacifichorticulture.Org/Articles/The-Alchemy-Of-Watershed-Restoration/

DEMİR, D. 2012. Konvansiyonel Yağmur-suyu Yönetim Sistemleri ile Sürdürülebilir Yağmur-suyu Yönetim Sistemlerinin Karşılaştırılması: İTÜ Ayazağa Yerleşkesi Örneği. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Çevre Bilimleri ve Mühendisliği Programı, İstanbul, 191 s.

DEPARTMENT OF ENVİRONMENTAL PROTECTİON BUREAU OF WATERSHED MANAGEMENT, 2006. Pennsylvania Stormwater Best Manage-ment Practices Manual. Depart-ment of Environmen-tal Protection Bureau of Watershed Manage-ment, USA, p. 685.

 

DOĞANGÖNÜL, Ö. ve DOĞANGÖNÜL, C. 2008. Küçük ve Orta Ölçekli Yağmursuyu Kullanımı. 2. Baskı, Teknik Yayınevi, Ankara, s. 499.

DUNNETT N. and A.  CLAYDEN, 2007. Rain Gardens, Managing water sustainably in the garden and designed landscape, Timber Press, ISBN 978-0-88192-826-6 Portland, Oregon, U.S.A.

G3 PARTNERSHIP, 2016. (http://g3partnership.org/practices)

JABER, F., WOODSON, D., LACHANCE, C. AND  YORK, C. 2012. Stormwater Management: Rain Gardens, The Department of Soil and Crop Sciences and Texas A&M AgriLife Communications, The Texas A&M System, USA, p. 20

KNICKERBOCKER, J. 2016.  muchasideasparalacasa.blogspot.com

LEVİ S., 2007. Yağış Sularının Sürdürülebilir Yönetimi, Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı. 57s. İSTANBUL.

MÜFTÜOĞLU VE PERÇIN, 2015. Sürdürülebilir Kentsel Yağmur Suyu Yönetimi Kapsaminda Yağmur Bahçesi , Inönü Üniversitesi Sanat Ve Tasarim DERGİSİ ISSN: 1309-9876 E-ISSN: 1309-9884, Cilt/Vol. 5 Sayı/No.11 (2015): 27-37, DOI: 10.16950/std.34364

SEYMOUR R. M., 2012. Engineering Extension Specialist CAES-Griffin Campus Ag Pollution Prevention Program Sponsored by P2AD of Georgia. http://www.lowimpactdevelopment.org/raingarden_design/downloads/BuildRainGarden.pdf, Erişim Tariihi: 06.12.2012.

SIVANAPPAN R. K. 2006. Rain Water Harvesting, Conservation and Management Strategies For Urban and Rural Sectors, National Seminar on Rainwater Harvesting and Water Management 11-12 Nov. 2006, Nagpur, Books of Proceedings, p: 1-9.

SOMMARİVA, E.,  2007. Domus. http://www.mimdap.org/?p=66, Erişim tarihi: 26.05.2016.

SPARBER, R., 2016. rick.sparber.org. html Erişim tarihi: 26.05.2016.

URL2, 2015. http://www.lowimpactdev-elop-ment.org/raingarden_design/whatisaraingarden.html Erişim tarihi: 26.05.2016.

WORLDSRİDES, 2016. https://worldstrides.com/itineraries/barcelona-to-andalucia/. html Erişim tarihi: 20.06.2016.

Hakkında DOÇ. DR. REYHAN ERDOĞAN

DOÇ. DR. REYHAN ERDOĞAN
Antalya gibi güzel bir kentte yaşamanın ve Akdeniz Üniversitesi’nde üniversitelilerle birlikte olmanın keyfine varan bir öğretim elemanıyım. Yaz adındaki sanatçı ruhlu güzel bir kızın annesiyim. Öğrenmenin ve öğretmenin kutsallığına inanarak dijital bir ortamda, bilim, planlama tasarım ve peyzaj mimarlığı konularında bildiklerimi ve bazen de hissettiklerimi okuyanlarla paylaşmaktan mutluluk duyuyorum. Yazdıklarım hakkındaki her türlü görüş, katkı ve önerilerinizi bekliyorum.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

Antalya Tabela