Borular

  1. BORULAR Tam metin için pdf dosyasını tıklayınız.4.borular

Yapı ve çevre düzenleme çalışmalarında, yeşil alanların sulanmasında ve çatı konstrüksiyon çalışmalarında kullanılan yuvarlak kesitli yapı materyalidir. Kullanış amaçlarına göre borular metal (çelik, pik, alüminyum, bakır vb.), PVC, PE, beton ve asbest’ten yapılmış olabilir.

4.1. Çelik Borular

Peyzaj mimarlığı konstrüksiyonunda kullanılan su boruları düşük karbonlu kaynak olabilme kabiliyeti yüksek TS 33-1 ile belirlenmiş çelikten yapılır. Bu çeliğin Çekme mukavemeti 33-50 kg/mm2 ve kaplama uzaması L=5 d, % 18’dir. Çelik borular TS 301 ve DIN 2440 normlarına göre boyuna dikişli olarak üretilir ve 50 Atü basınç ile test edilir. Bu testlerden sonra uçlarına 1/16 koniklikle diş açılıp manşon takılır. Çelik borularda boru ucu vida anma çapı inç olarak verilir. 3/8 inç’ten 4 inç’e kadar üretilen borular çeşitli et kalınlıklarında yapılır. Bu borulara ilişkin ölçüler aşağıda verilmiştir:

Anma Çapı Dış Çap Et Kalınlığı Boru Ağırlığı
inç mm mm mm Kg/m
3/8 10 17.2 2.35 0.90
1/2 15 21.3 2.65 1.30
3/4 20 26.9 2.65 1.68
1 25 33.7 3.25 2.57
1.1/4 32 42.4 3.25 3.32
1.1/2 40 48.3 3.25 3.82
2 50 60.3 3.65 5.38
2.1/2 65 76.1 3.65 6.90
3 80 89.9 4.05 8.96
4 100 114.3 4.50 12.80

Bütün çelik borular TS normlarında ve teknik şartlara uygun olarak 6.5 m boyunda yapılırlar. Sipariş üzerine yapılan borular özel boyda olabilir. Sıhhi tesisatta kullanılan galvanizli boruların iki ucuna diş açılmış ve bir tarafı çelik manşonlu diğer tarafı açılan dişin korunması için plastik (siyah) manşonlu olarak satılır.

Çelik borular imalat işlemlerinde yüksek sıcaklıkta, çap ve kalınlıklarında redüksiyon gördüğü için dikiş yeri ortadan kalkar ve kaynaktan dolayı bünye değişikliği kaybolarak homojen, emniyetli, hassas ve kaliteli bir yapı kazanır.

Çelik konstrüksiyon için yaygın kullanılan boruların başında su ve gaz boruları gelir. Bunu özel maksatlı alçak basınç kazan boruları, sanayi boruları, soğuk çekilmiş borular, paslanmaz çelik borular, spiral kenetli borular, dikişli su ve gaz boruları gibi çeşitleriyle özel maksatlı borular bir yelpaze teşkil eder.

Boruların paslanmasını önlemek için galvaniz kaplama yapılmaktadır. Sıcak daldırma yöntemi ile kaplanan borular kaplamadan önce borunun yüzeyi kaplamaya hazırlanmak üzere kostik, asitsülfirik ve flüks banyolarından geçirilir.

Sanayi işlerinde ve konstrüksiyonda kullanılan siyah borular iki ucu havşalanmış (dişsiz ve manşonsuz)olarak pazarlanır. Galvanizli borular park, bahçe ve havuz su devridaim sistemlerinde, değişik çaplardaki siyah çelik borular ise seraların ısıtma sistemlerinde yaygın olarak kullanılır.

4.2. Sert Plastik PVC ve PE Borular

Sentetik materyal ürünü olan sert plastik borular, çelik borulara alternatif olarak peyzaj mimarlığı çalışmalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Özellikle temiz su boruları 4-6-10 Atü’lük olarak yeşil alan sulama projelerinde, su gösterilerinde ve oyun alanı drenajı ile pis su boşaltma tesisatlarında kullanılır.

Polivinilklorür (PVC) termo plastik bir madde olup normal sıcaklıklarda serttir. Uygun sıcaklıkta eritilerek enjeksiyon makinalarında boru olarak çekilir. PVC borular yapıştırma muflu ve geçme muflu olarak iki çeşittir. Geçme muflu borularda lastik conta sızdırmazlık için kullanılır. Sert plastik boruların çapları fi 25 ile 250 mm arasında değişen boyutlarda yapılırlar. Boru çapı ve boru et kalınlığı arasında paralellik vardır. Boru et kalınlığı arttıkça basınca dayanıklılık artar ve boru çapı büyür.

Sert PVC plastik borular yapıldıkları PVC maddesinin gerilim sınır değerlerine (kgf/cm2) göre PVC 60 ve PVC 100 olmak üzere iki sınıfa ayrılır. Piyasa için üretilen temiz su PVC plastik boruları PVC 100 sınıfına dahildir. Ortalama yoğunluğu 1.40 gr/cm3’dür.

Sert PVC plastik boruların boru uçları boru eksenine dik kesilmiş olmalı, borularda kabarcık ve boşluk bulunmamalı, doku homojen olmalıdır. Boru üzerinde hiçbir zaman keskin ve derin çizgiler ve kesit daralmaları görülmemelidir. PVC 100 tipi borularda su emme 4 mg/cm2’den çok, sıcaklık etkisi ile uzunlamasına ölçü değişimi %5’den, çevrede ölçü değişimi ise % 2.5’ten fazla olmamalıdır.

Sert PVC boruların standart boyu 6 metredir. Borunun baş ve kuyruk kısımlarının profili değişik olur ve boru başında conta yuvası bulunur. Boru kuyruğu başa kolay geçebilecek şekilde pahlı (havşalı) yapılmıştır (Şekil 4.1.).

Sert PVC boru fitingsleri deveboynu, kır döküm redüksiyon, körtapa, pompa bağlantısı, erkek vana bağlantısı (E parçası), dişi vana bağlantısı (F parçası) tamir manşonu, manşon ve contalar olarak sıralanabilir (Şekil 4.2.).

Sert plastik boruların döşenmesi hızlı ve kolaydır. Uygun derinliğe toprak altına döşendikleri zaman çok dayanıklıdır. Döşeme işçiliği azdır. Yapıştırma veya contalı olarak döşenebilirler. Kırık ve çatlakların onarılması kolaydır. Bu amaçla tamir manşonları kullanılır.

Sert plastik borular kum yatak üzerine, en az 60 cm derine döşenmelidir. Boru üzerinin 10 cm kum tabakası ile kapatılması borunun basınç karşısında kırılmasını önler.

Plastik borular sıvı sıcaklığının 60°C’nin üzerine çıktığı sistemlerde kullanılamaz. Boruların dış çapları işletme basıncına göre değişik olur. Borunun ısınması veya borudan sıcak su taşınması ile boru boyunda değişimler beklenir. Bu nedenle PVC basınçlı temiz su borularının kapalı sistemler ve toprak altında kullanılmaları tavsiye edilir. PVC boru sistemleri pas ve aşınmaya karşı dayanıklıdır. Buna karşın sert PVC basınçlı borular ısı ile boy değişimi çelik borulara göre 7 defa daha büyüktür. Bu nedenle bu boruların montajında ısı farklarından meydana gelen boy değişimlerini dikkate alınmalıdır. DIN 8061’de PVC borular için ısı genleşme katsayısı 0.08 mm/m°C olarak verilmektedir. Sert PVC plastik borular Poz No 24060, TS 201 ve TS 274 ile standartlara alınmıştır. Kaynak: Uzun, G., 2007. Yapı Materyalleri

5550842281

Hakkında DOÇ. DR. REYHAN ERDOĞAN

DOÇ. DR. REYHAN ERDOĞAN
Antalya gibi güzel bir kentte yaşamanın ve Akdeniz Üniversitesi’nde üniversitelilerle birlikte olmanın keyfine varan bir öğretim elemanıyım. Yaz adındaki sanatçı ruhlu güzel bir kızın annesiyim. Öğrenmenin ve öğretmenin kutsallığına inanarak dijital bir ortamda, bilim, planlama tasarım ve peyzaj mimarlığı konularında bildiklerimi ve bazen de hissettiklerimi okuyanlarla paylaşmaktan mutluluk duyuyorum. Yazdıklarım hakkındaki her türlü görüş, katkı ve önerilerinizi bekliyorum.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

Antalya Tabela